🪐 We zijn allemaal wel eens melancholisch

Melancholie is een verzamelnaam voor verschillende gemoedstoestanden met als grootste overeenkomst ‘verlies’.

Mijn punt is dit: Ieder mens zal op een dag geconfronteerd worden met ‘verlies’. Van een dierbare. Van energie. Van zingeving. Van hoop. Van ambitie. Van fitheid. Van tijd. Dit besef van verlies veroorzaakt complexe gevoelens, waar we moeilijk duiding aan kunnen (en durven te) geven in taal.

Deze toestand laat zich het best omschrijven als melancholie. Een woord met meerdere lagen.

Hoogleraar Karin Johannisson (in het boek ‘Kamers van de melancholie’) omschrijft drie dimensies in melancholie:

  • Een stemming
  • Een gevoel
  • Een ziekte

Je melancholisch voelen wordt regelmatig verward met depressie. Het voelen is wat anders dan depressief zijn (een ziekte).

Ik weet als ervaren melancholicus én ex-depressie patiënt (lol) als geen ander dat er een enorme kloof zit tussen deze twee staten van zijn. Ook al zit er een ophaalbrug tussen deze twee.


Melancholie verrijkt je leven

Er is niets mis met periodes van diepe melancholie voelen. Het is een menselijke reactie op het leven.

Het is een vorm van terugtrekken in jezelf met vergankelijke gedachten, om daarna als herboren mens eruit te komen.

  • Vergeet niet dat melancholie een belangrijke bron voor empathie, creativiteit en zelfreflectie is.
  • Net zoals er mystieke aspecten aan kleven die we moeilijk kunnen uitleggen.

Freud omschreef melancholie als verlies van iets waarvan je niet weet wat het is.
(Mijn permanente staat van zijn.)

Vele kunstenaars en wetenschappers hebben hun beste werk geleverd na periodes van diepe melancholie.

Even name-droppen:

  • Kafka.
  • Darwin.
  • Sylvia Plath.
  • Wittgenstein.
  • Marcel Proust.
  • Schopenhauer.
  • Virginia Woolf.

Aristoteles omschreef de melancholicus via het veel aangehaalde citaat:

Alle geniale mensen zijn melancholici.

Die melancholische toestand heeft namelijk wat weg van genialiteit. Omdat je verbanden ziet, die je normaal niet zag. Je snapt de hardheid én schoonheid van het leven op een heel andere manier. Je krijgt inzichten die spiritueel aanvoelen. Je levert werk af waarvan je niet had gedacht dat je dat kon.

Maar laten we niet vergeten dat er ook een destructieve kant aan melancholie zit.

De kant van waanzin, zelfwalging en zelfdestructie.


De zelfdestructieve kant van melancholie

De melancholische gevoelens kunnen ook lust, honger en vernietiging opwekken. In de middeleeuwen koppelden ze deze toestand aan de wolvenman (niet te verwarren met een weerwolf).

Om Johannison samen te vatten:

De wolvenman is een tragisch en eenzaam figuur die andere mensen vermijdt. Die is het liefst actief in de nacht, in het donker en heeft een ontembare honger.

Zie je in deze omschrijving ook iemand met depressieve klachten?

  • Vermijden
  • Moeilijk slapen
  • Ontembare driften

In de wolvenman zagen ze een metafoor voor de destructieve kanten van melancholie.

De hang naar zuipen, wilde seks, manisch janken en schreeuwen, om je angst en je demonen de baas te worden.

Melancholie kent daarom vele kanten en is misschien daarom een moeilijk samen te vatten woord. Kijk maar naar hoeveel gevoelens je aan melancholie kan koppelen.


De vele gedaantes van melancholie

Elk woord betekent nét iets anders.

Hier komen de bekendste melancholische gevoelens:

  • Niet aanwezig zijn in de wereld
  • Zwaarmoedigheid
  • Overgevoeligheid
  • Onverschilligheid
  • Neerslachtigheid
  • Rusteloosheid
  • Vermoeidheid
  • Onzekerheid
  • Somberheid
  • Verveling
  • Angst


🪐 Nog een persoonlijke melancholische noot

Ik merk zelf dat veel mensen moeite hebben met het begrip melancholie. Ze ervaren de wereld zwart of wit. Goed of fout. Dit mag of dit mag niet.

Melancholie koppelen ze aan depressie en duisternis, zonder het licht erin te zien.

Die opstelling in het leven begrijp ik: als iedereen het rode en groene stoplicht als oranje zou interpreteren, is het chaos en verderf op de kruispunten in Nederland.

Maar het leven is niet zo simpel als een stoplicht. Gevoelens zijn niet zo eenvoudig als ‘ik vind jou lief’ of ‘ik vind jou stom’.

Je kan van iets houden dat je haat. Je kan gelukkig zijn, terwijl je je tegelijkertijd ongelukkig voelt. Je kan met tranen in je ogen glimlachen.

Je kan iets mooi of opwindend vinden wat in- en in duister is.

Melancholie daagt je uit je overtuigingen en oordelen opnieuw te analyseren.

Daarin zit groei in verborgen.

Na periodes van melancholie kan je daadwerkelijk als ander mens eruit komen.

Niet alleen de relatie met jezelf is veranderd, maar je beseft ook dat de relatie met mensen om je heen veranderd is.

Het is het meest hoopvolle dat je uit een melancholische periode gaat halen.

Maar laten we de ogen niet sluiten voor de zwarte kant van melancholie. Want deze periodes kunnen je volledig de leegte intrekken, naar de kant van depressie.

Mijn favoriete mystieke psychoanalyticus Thomas Moore zegt bijna troostend: als je de afgrond in wordt gedrukt door de melancholie, ga er dan juist nog dieper in hangen. In dat gevoel van zwartheid, apathie en leegte.

Schrik niet van wat je tegenkomt. Want diep onder die depressie vind je uiteindelijk iets dat je weer naar boven brengt.


😱 Een quote als afsluiter

Of wat Victor Hugo (Franse schrijver) zei:

Melancholie is het geluk om droevig te zijn.


🤿 Als je de diepte in wil gaan

  • Lees mijn persoonlijk verhaal over een studentenkamer die ik aangeboden kreeg met de opmerking ‘de vorige bewoner is van het balkon gesprongen.’

Als je meer tomson darko wil lezen:

  1. Elke woensdagavond schrijf ik een persoonlijk verhaal over gevoelens waar niemand over praat. Ga naar www.tomsondarko.nl en ontvang ze ook.

  2. Als mijn teksten je helpen, overweeg om lid te worden van 🪐 Darko’s ziel van Saturnus. Ontvang vier dagen in de week exclusieve teksten en beluister exclusieve spraakberichten. Ga naar www.petjeaf.com/tomsondarko

  3. Of lees mijn novelle Lieve vreemdeling. Hij worstelt lichamelijk en emotioneel met de gevolgen van een uit de hand gelopen middag met zijn vijf jaar oudere huiswerkbegeleidster Sanne.

Mijn katoenen tas ‘stop met gelukkig worden. wees melancholisch‘ haal je in mijn webwinkel